Elías og hundarnir

Í dag er væntanlega síðasti dagurinn hennar Perlu hjá okkur. Við eigum von á að hún verið sótt í kvöld. Ég er þrusu ánægður með árangur hennar þessa viku sem hún hefur verið hjá okkur. Hún er hætt að fara í keng ef karlmaður hreyfir sig snögg nærri henni. Hún er mun viljugri til að fara í búrið – en hún tengir búrið ennþá við refsingar, þó við höfum unnið dálítið á því. Hún er róleg á heimilinu, tuskast á við Sölku jafnöldru sína, er feimnari við Kátu gribbu. Er hæversk við Ljúf. Í gönguferðum er hún enn dálítið óöguð með tauminn – miðað við Sölku sem er vön hundamanninum. Geltið hefur hraðminnkað á ókunnuga og fólk í hverfinu. Hún er að læra að þegja eftir skipun. Hún er orðin ófeimin við að koma í eldhúsið – sérstaklega ef hundamaðurinn er að borða eitthvað. Ein spurning hefur vaknað síðustu daga: Hún er vitlaus í brauðmeti og vill stela því úr höndunum á manni. Skyldi hún hafa vanist því að geta borðað brauðmeti? Vonandi verður því breytt: Annars gæti hún fengið sykursýki. Hundar hafa þannig insúlín framleiðslu að ef þeir fá mikið af kolvetnum geta þeir fengið sykursýki, sem er vond fyrir útlimi þeirra og augu. Þess vegna var oft talað um það í sveitinni hér áður að gefa ekki hundum nammi, því þeir gætu orðið blindir. Okkur á heimilinu þykir vænt um Perlu. Hún er geðfelldur hundur, mjög greind og auðvelt að kenna henni. Hún er áhugasöm um kisurnar en reynir ekki að gera þeim neitt. Meira að segja Pjakkur fær að borða í friði fyrir henni. Ekki spillir fyrir að hún er gullfalleg. Vonandi mun henni ganga allt í haginn.

Perla á það til að gelta að ókunnugum. Það var upphaflega ástæðan fyrir – skilst mér – að Heiðrún var að aðstoða eigendur hennar og hún endaði hjá mér í viku-heimsókn. Ég hef orðið vitni að því að hún geltir að ókunnugum þegar við erum á gangi. Yfirleitt hefur verið nóg fyrir mig að hasta á hana t.d. með sterku “nei” og hún þagnar. Stundum geltir hún í garðinum þegar við erum þar úti. Það er ögn erfiðara að fá hana til að þagna við þær aðstæður, en hún gerir það ef ég er ákveðinn. Komi karlkyns gestur geltir hún bilað mikið. Við þær aðstæður er erfitt að róa hana niður. Ætla ég að lýsa nánar hvað gerist og hvað er til ráða. Þegar kona kemur í heimsókn fær hún gelti-kveðjur frá Perlu en Perla róast fljótt og býður konuna velkomna.

Komi karlmaður í heimsókn geltir hún bilað mikið og róast helst ekki. Láti heimilisfólkið eins og ekkert sé, þá róast hún frekar. Láti heimilisfólkið eitthvað með hana, bregst við geltinu, þá heldur hún áfram að gelta. Best er að halda ró sinni. Ef karlkyns gesturinn sest niður og sinnir henni í engu, þá róast hún fljótlega. Ef gesturinn hreyfir sig eða stendur upp, byrjar hún aftur að gelta.  Tvennt ber hér að athuga. 1.

Ef gesturinn hefur hundanammi við höndina róast hún fyrr. Hún fattar fljótlega að nammi sé í boði, og hún er löngu búin að fatta að hún fær nammi um leið og hún róast og kemur til hans. Þetta ráð hef ég, og mínir gestir, notað með góðum árangri. 2. Engin grimmd er í geltinu hjá henni – sem er kostur. Geltið ber þess klárlega merki að hún veit ekki hver rétt hegðun er og hún hefur fengið hvatningu eða verðlaun fyrir þessa hegðun.

Í gær fór hundaþrenningin Salka, Ljúfur og Perla í útivist með hundakarlinum. Karlinn ætlaði reyndar að vera latur en álpaðist í hressilega göngu í kringum hól og yfir hann. Þegar gönguferðin var hálfnuð stöðvaði ég gönguna efst á hólnum til að taka myndir af Reykjanesinu og pústa smá. Salka lék sér, Ljúfur dundaði sér: Perla var horfin! Hún var með okkur aðeins fimm mínútum fyrr. Ég lít til baka – ég var nýgenginn yfir hraun. Skyldi hvolp greyið hafa álpast í gjótu? Fyrsta ráð: Flauta. Henni hefur ekki verið kennt á flautið, en aldrei að vita nema hún komi við það. Flaut heyrist langt. Enginn hvolpur birtist. Næsta ráð, hrópa hástöfum Perla og hrópa hástöfum Komdu. Eftir nokkur hróp, enginn hvolpur. OMG! Ég ber ábyrgð á dýrinu, hvað myndu eigendurnir segja. “Róaðu þig hundakarl: Þú veist að hundar gleyma sér við að þefa slóðir þegar þeir eru hvolpar!” Sérstaklega Border Collie hvolpar. “Þú veist líka að hundar leggja ekki af stað í óvissuför við þessar aðstæður að leita eigenda sinna”. Lífið er ekki Disneymynd. Auk þess áttu leitarhund sem getur fundið hvolpinn! Ljúfur var ekki alveg viss hvernig ætti að túlka nýja skipun: “Finna Perlu!” Hann kann “Finna mann” en að finna hvolp? Kommón, Schaeffer hundur að leita að hvolpi? Af stað tölti Ljúfur og Salka á eftir stjúpa sínum að leita að hvolpinum. Ég var þokkalega sáttur við Ljúf. Hann fór stóra sveiga, passaði að nýta sér vindáttina og leita að lykt af hvolpi en ekki eftir sjón. Enda vanur. Ég gekk í humátt yfir hraunið – ef hún hefði dottið í gjótu myndi Ljúfur finna lyktina og láta vita eða ég heyra tíst í henni. Reyndar vildi Ljúfur bara leita upp að 75 metra radíus – en hann leitaði að hvolpinum eftir skipun. Ég er sáttur við það. Enn eitt dæmið í þessari viku um að hundar geta unnið úr skipunum sem þeir kunna og prjónað við þær í óvæntum aðstæðum. Þegar við vorum búin að leita hraunsvæðið lít ég til norðurs: Birtist skömmustulegur hvolpurinn þreyttur eftir nokkur hlaup upp brekkuna. Hún átti greinilega von á snuprum – við erum að venja hana af því: svo hún fékk hól og kelerí. Hól fyrir að koma til baka og kelerí vegna þess að ég var glaður að sjá hana aftur. Hvað gerðist? Perla er Border Collie hvolpur. Hún hefur fundið lykt og rakið hana niður hæðina og inn á milli trjánna á skógræktar svæðinu. Síðan gleymdi hún sér og mundi ekki hvar við vorum. Þegar hún heyrði köllin eða flautið lagði hún af stað og rakti lyktina sína til baka. Dæmigerður Border Collie á fyrsta ári – maður sá þetta trilljón sinnum í sveitinni. Líklega hefði hún birst af sjálfsdáðum ef ég hefði ekki kallað á hana, en líklega látið okkur bíða lengur. Svipurinn á hvolpinum er líka dæmigerður: Þegar hundur gleymir sér við eigin áhugamál fær hann samviskubit. Samviskubit er innbyggt í hunda, því foringi þeirra á hug þeirra allan og þeir þekkja vel afbrýðisemina sem upp kemur ef einhver í hópnum fer eigin leiðir. Meira um það síðar. Perla er svo innilega efnilegur hundur. Tvisvar hef ég séð hana sýna tilburði síðustu daga til að vilja elta uppi bíl, sem er merki um ríkt smölunar eðli. Reyndar þarf að banna henni þetta – hún á að verða heimilishundur.

Gelt

Einnig er vissulega gelt í henni, eins og búast má við af þessari tegund við ákveðið greindarstig. Hún hefur sýnt tilburði til að reisa kamb og gelta vegna ókunnugs fólks í hverfinu. Ekki að börnum sem búa í götunni, frekar að fólki sem ber með sér að vera ókunnugt. Hundar sjá slíkt á hreyfingum og háttalagi. Einnig hefur hún sýnt tilburði til að gelta að heimilisfólki ef það fer út og skilur hana eftir eða skilur hana eftir í bíl úti á stæði: Svo fremi að fólkið sé sýnilegt. Greinilega er hún að kalla á fólkið, hún vill fara með. Feli maður sig svo hún sjái mann ekki við þessar aðstæður hættir hún að gelta. Enda trúir hún því að þú heyrir ekki til hennar ef hún sér þig ekki. Þegar hún geltir og ég er nærri hasta ég á hana, dugi það ekki tek ég ákveðið í hnakkadrambið á henni. Þetta dugar yfirleitt. Þegar hún hættir geltinu hæli ég henni t.d. með blíðlegu “þegja”. Þessi aðferð dugar yfirleitt á geltna hunda. Aftur kem ég að eðli hennar:  Greindir Border Collie hundar fagna gestum og vara við skrýtnum gestum. Það er þeirra eðli. Fólk sem ætlar að vinna með þessa hæfileika þarf að muna eitt: Getur þú hætt að heilsa gestum og kveðja þá? Hundinum finnst fáránlegt að hætta því, auk þess sem hundurinn er að segja þér frá ferðum þeirra. Einnig er gott fyrir eigendur geltinna hunda að muna eftirfarandi: Hundurinn er að segja þér eitthvað með geltinu. Lærðu að skilja það, þá geturðu unnið með það. Vegna þessa eðlis og vegna þess að hundurinn hefur sína rökvísi – þarf að fylgja framangreindri aðferð eftir af mikilli festu. Bara ein aðferð og endurtaka hana, ávallt á réttum tímapunkti. Aldrei, aldrei að láta hundsgelt koma sér úr jafnvægi: Fara fast eftir reglunni hér að framan, þá lagast geltið. Eitt enn í dag. Hún er byrjuð á sínum fyrstu blæðingum. Þess má vænta að fljótlega fari hún á lóðarí. Henni finnst ekkert gaman að vera komin með hunda-dömubindi. Hún er enn varkár gegn snertingum karlmanna svo Rósa systir skiptir um á dömubindinu. Er vafi á að karlmaður refsar henni reglulega án þess að hún skilji það? Ónei.

Salka og leiðrétting

Perla þorir ekki að sleikja fólk en það er að lagast. Hundum er eðlilegt að sleikja munnvit hvers annars þegar þeir sýna vináttu og undirgefni: Vanir menn beina því á aðrar brautir, ekki banna sleikið, beina því á aðrar brautir. Dæmi um að beina á aðrar brautir: Ekkert þýðir að kenna Sölku að hún megi ekki flaðra upp um fólk. Alls konar leiðsögn hefur verið reynd. Hið eina sem hefur dugað er eftirfarandi. Ef Salka flaðrar, hallaðu þér aftur, þá hættir hún því. Aðrir hundar lærðu þetta strax með hnénu eða taumnum eða Ne”i. Salka hlýðir ekki slíku, hún er soddan trukkur. En að halla sér aftur, hún ber virðingu fyrir því.

Að lokum

Perla er farin að þora með karlinum á heimilinu fram í eldhús – varlega samt. Enda fær hún stundum nammi þegar hún kemur fram. Við erum að smíða tengingu hér: Karlmaður í eldhúsi merki mat en ekki ofbeldi eða hrekki. Annað: Hún leggst oft við fætur hundamannsins við skrifborðið hans eða sé hann í stólnum. Enginn vafi er á því að hún veit hver (heldur að hann sé) húsbóndinn á heimilinu. Líklega gerir hún það heima líka. Hins vegar ef henni líst ekki á svipinn á karlinum – t.d. þegar hann les fréttir af kreppunni á Vefnum – leggst hún hjá Rósu systir.

Í dag gekk Perlu mjög vel. Við fórum í hádegisgöngu saman sem gekk mjög vel. Við létum reyna aðeins á “hugsa” skipunina. Hún var mjög treg til að fara aftur í búrið eftir labbitúrinn. Þá loksins að hún fékkst til að stökkva upp að búrinu reyndi hún að klifra yfir það og fram í bíl. Hundakarlinn leiðrétti hana og hún gerði aðra tilraun, í þetta sinnið fór hún í búrið. Eitt sem vekur eftirtekt: Í hvert sinn sem hún leggst inn í búr hniprar hún sig saman eins og hún eigi von á ofbeldi. Eftir vinnu fórum við öll í útivist, hundamaðurinn, Ljúfur, Salka og Perla. Í lok útivistarinnar fór Ljúfur fyrstur í búrið sitt en Perla hélt sig í fjögur hundruð metra fjarlægð frá bílnum á meðan Salka bjó sig undir að klifra í gestabúrið. Salka er ekki hrifin af gestabúrinu og vill frekar fara í sitt búr. Á meðan við Salka rifumst um þetta málefni, læddist Perla gáfnaljós að bílnum og stökk upp í bílinn: Nema hvað. Búrið sem hún á að vera í var lokað. Hundakarlinn fór til hennar, hjálpaði henni út, opnaði búrið og beið. Perla var ekki sein á sér og stökk beint í búrið. Enn eina ferðina furða ég mig á því að hún hniprar sig saman í búrinu. Lenti hún einhvern tíma í ónotum inni í búri? Allavega fær hún mikið af nammi-verðlaunum og blíðu þegar hún fer í búrin okkar. Þegar heim var komið kemur líka annað í ljós. Núna er hún að venjast stóra karldýrinu sem stjórnar hundum heimilisins og í dag lærði hún að flaðra upp á hann eftir skipun. Nema í eldhúsinu: Ef hundakarlinn er í eldhúsinu og nærri matardöllum þá vill hún hvergi nærri honum koma, heldur sig í fjarlægð og ef honum tekst að lokka hana inn í edhúsið hniprar hún sig saman. Varð hún einhvern tíma fyrir ónotum í eldhúsi eða nærri matardöllunum af hendi manns? Góðar spurningar eru að vakna. Heildin er þó góð, í gær og í dag hefur hún verið þrusudugleg. Hún slæst hiklaust við Ljúf og alveg hiklaust við Sölku. Í heildina er hún að verða afslöppuð og góð hjá okkur. Nærri því ekkert gelt að ókunnugum – allavega ekki ef hundakarlinn er nærri.

Í morgun þegar systir kom heim úr vinnunni sótti hún hundana niður til mín og fór með þá í garðinn. Nokkru síðar heyrði ég í Perlu gelta á efri hæðinni svo ég stakk hausnum upp á stigaskörina og hastaði á hvolpinn. Ekki að sökum að spyrja, hún steinhætti, kom svo að stiganum og brosti. Ekkert heyrðist í henni eftir þetta – hver sagði að hún hefði gelt-vandamál? Í gærkvöldi þegar við fórum í háttinn fórum við út að pissa – þ.e. hundarnir fóru út að pissa og ég sá um taumhaldið. Þegar inn var komið benti ég Sölku á búrið en átti von á að þurfa smá baráttu við Perlu, sem ekki vill fara þangað. Leit ég á hvolpinn, hún á mig, svo lallaði hún sér barasta í búrið. Framfarir? Í rauninni þarf bara að gefa greyinu rétt skilaboð, sýna henni bunka af blíðu og vera smávegis fastur fyrir við hana. Í dag sýnir hún enn mótþróa gegn hundabúrinu í bílnum – svo Salka notar gestabúrið og Perla fær Sölkubúr. Vissulega sýnir hún tilburði að fara ekki í búrið, jafnvel reynir að skoppa upp á það og framhjá því, en smá hvatning, smá ákveðni og hún fer í búrið. Perla er mun minna hvumpin í dag en hún var á sunnudags kvöldið. Í gær kom hún til hundamannsins og krafsaði í hann, lét hann ekki í friði: svo hann fór með hana út og hún kúkaði. Þori að veðja að hún hefur 140 í greindarvísitölu. Í dag kom í ljós að hún lærði í gær – með lágmarks hvatningu – skipunina “hugsa” – við styrkju það betur í dag, en skipunin er lærð hjá henni.

Perla kom í gærkvöldi. Nær ekkert ber núna á urri og gelti. Hún er enn vör um sig ef karlmaður hreyfir sig nærri henni. Konur mega hreyfa sig nærri henni og þá er allt í fína. Ljúfur var fljótur til að taka hvolpinn undir sinn verndarvæng og þrífa hana í framan. Salka fagnar ákaflega að eiga núna leikfélaga á sama þroskastigi. Káta sýnir hvolpinum hver sé aðaltíkin á svæðinu og passar upp á allt saman. Áhugavert er að Ljúfur passar örlítið meira upp á hundamanninn fyrsta sólarhringinn: Bara passa hver sé aðalhundurinn minn Perla er óhrædd að borða úr hundadallinum og viljug að leika við hina hundana. Hún er ekki enn farin að biðja hundakarlinn um leik en ég spái að það breytist fljótlega. Hún er vör um sig gagnvart honum – henda er hann karlkyn og allar góðar tíkur vita að … – hm. Nóg um það.

Hins vegar leitar hún til hans þegar hún er óörugg í umhverfinu – svo hún þekkir hann sem hópsforingja. Hún leitar  líka til Rósu systir og vill frekar vera nærri konum. Svo greinilegt er að hún er í raun ekki hrædd við fólk, frekar að hún hafi fengið ranga leiðsögn. Við lögum það. Í dag fékk hún að koma einsömul með hundakarlinum í labbitúr. Greinilegt er að henni hefur ekki verið leiðbeint um göngutúra og hún kann ekki skipunina “hugsaðu” sem allir mínir hundar og hvolpar læra á undan öðrum skipunum: Að fara réttu megin við staur (vegna taumsins) og laga það sjálf ef allt fer í flækju. Við tókum eftir því í labbitúrnum að ef karlmaður birtist á bílastæði og fór í bílinn sinn, þá gerðist hún mjög vör um sig og vildi ekki vera á svæðinu. Sömuleiðis tókum við eftir því að hún er stöðugt á varðbergi með augunum gagnvart foringjanum, þ.e. gá í augu hans og leita merkja um hvað hann vill. Enn eitt merkið um að hún hafi fengið mörg og misvísandi skilaboð. Hún og Salka eru látnar sofa saman í stóra búrinu sem María frænka lánaði mér. Salka er sátt við “í búrið” og hlýðir – þó henni líki ekki innilokunin, Perla hins vegar vill alls ekki í búrið svo við unnum aðeins í því. Einnig í dag – en hún er með hinum hundunum allan daginn. Hver í sínu búri, sefur og passar hundavagninn og fær svo viðrun í hádeginu: Hver sinn eigin labbitúr með hundamanninum. Ég ætla að blogga hina dagana sem hún verður í heimsókn – gaman verður að sjá hvað við öll lærum.

Við fórum í útivist í Lundinn góða. Ég, Ljúfur, Káta, Salka og gesturinn Perla. Eitt sem er dálítið skemmtilegt við svona hundahóp þar sem einn hundurinn er nýr. Perla kom út úr bílnum og það kom á hana kambur. Kambur sem kemur frá herðum og upp á háls þegar hundur verður hræddur. Hún var skyndilega mætt í óðan hundahóp sem fagnaði því að vera frjáls í náttúrunni. Kamburinn var reyndar horfinn á þrem mínútum. Annað sem gerist við þessi læti þegar komið er út í náttúruna: Ljúfur sem er á fjórða ári – miðaldra karlhundur – er óttalegur hvolpur í sér og er snöggur að drífa sig í leik. Í hundaleikjum eiga þeir það til að rjúka í hálsinn hvor á öðrum. Salka og Káta sem eru smáar hlaupa þá utan í Ljúf og taka í hálskragann hans – hann finnur ekkert fyrir því. Ljúfur hins vegar tekur utan um hálsinn á þeim! Með öllum áttahundruð kílóa bitkraftinum sínum. Þær finna heldur ekki fyrir því. Ég hef alltaf jafn gaman af þegar óvant fólk horfir á þessar aðfarir: Þær eru álíka hættulegar og þegar líkamsræktarmaður tekur varlega utan um egg. Í síðustu viku setti ég Chihuaha hund í búrið hjá Ljúfi, hann þvoði hundinum í framan! Í fyrra var ég með kynþroska Labrador á heimilinu í tíu daga án áhættu: Ja, utan eitt. Labrador rakkanum var stranglega, og ég meina stranglega, bannað að merkja á svæðin hans Ljúfs. Enginn rakki kemst upp með það. Perla er enn dálítið nervös við karlkynið og hún sýnir stundum tilburði til að gá hvort sjáist til húsmóður sinnar eða lykt af henni. Með allt þetta þorði hundakarlinn ekki að treysta innkallinu hennar, svo hún fékk 10 metra langan taum en hinum sleppt frjálsum að vanda. Þar sem ferlega vont veður var í dag og varla hundi út sigandi, fórum við öll í skjól í lundinn. Að vera með einn hund í löngu bandi og þrjá lausa getur verið mjög erfitt. Sérstaklega þegar bundni hundurinn er tíu mánaða hvolpur og einn lausi hundurinn einnig. Þú veist aldrei hvenær þessi hviku dýr hafa snúið bandi utan um fótinn sinn og rykkja af stað. Svo hundamaðurinn fylgdist vandlega með leikjum og litlum tíkum.

Í dag tók ég eftir því enn og aftur hversu fljót þessi dýr eru að læra. Innan tuttugu mínútna var Perla litla búin að fatta hvað “hugsa” merkir – sem nefnt er í annarri færslu frá í dag – og líka búin að fatta hvað hún á að gera, eða þarf að gera, til að lenda ekki röngu megin við tré vegna bandsins. Hið skemmtilegasta með að fylgjast með hundum venjast taumunum sínum er að við sjáum ekki alltaf á þeim að þau hugsi um svona hluti, ekki fyrr en við förum að fylgjast vandlega með. Þegar hundur er með afturfót í bandlykkju og hreyfir sig til að losna úr bandinu, fyrirhafnarlítið og samt með hugann við lyktina sem verið er að skoða. Hið ánægjulega við Perlu í dag: Hún leitar sífellt meira til hundamannsins þegar hinir hundarnir gera hana óörugga og í dag þorði hún að flaðra uppá hann. Í þessum skrifuðum orðum er hún búin að stela einu af stórgripabeinunum hennar Sölku og komast upp með það. dugleg tík.